De gematigde moslim

De term fatwa is wat mij betreft ongelukkig gekozen, maar aan publiciteit juist daarom geen gebrek voor het initiatief van Tofik Dibi. Het is een oproep aan gematigde moslims om hun geloof niet langer te laten gijzelen door de radicale en extremistische krachten:

Wij redelijke moslims uit alle hoeken van de wereld willen één van ons meest waardevolle bezittingen ons weer eigen maken. Dat is het meest waardige eerbetoon dat wij kunnen geven aan alle slachtoffers van extremisten en ook aan hen die op dit moment vechten voor vrijheid en democratie in de Arabische wereld. Door vrij van angst onze eigen godsdienst, gedachten en geweten terug te eisen.

De ondersteuners van deze laatste fatwa willen laten zien dat zij gelovigen met ‘een eigen hart, een eigen ziel, een eigen geest en een eigen geweten’ zijn. Dit in contrast met de dogma’s die strenggelovigen in eigen kring aanhangen én met de eenzijdige manier waarop criticasters de islam portretteren.

De term fatwa is wat mij betreft ongelukkig gekozen, maar aan publiciteit juist daarom geen gebrek voor het initiatief van Tofik Dibi. Het is een oproep aan gematigde moslims om hun geloof niet langer te laten gijzelen door de radicale en extremistische krachten:

Wij redelijke moslims uit alle hoeken van de wereld willen één van ons meest waardevolle bezittingen ons weer eigen maken. Dat is het meest waardige eerbetoon dat wij kunnen geven aan alle slachtoffers van extremisten en ook aan hen die op dit moment vechten voor vrijheid en democratie in de Arabische wereld. Door vrij van angst onze eigen godsdienst, gedachten en geweten terug te eisen.

De ondersteuners van deze laatste fatwa willen laten zien dat zij gelovigen met ‘een eigen hart, een eigen ziel, een eigen geest en een eigen geweten’ zijn. Dit in contrast met de dogma’s die strenggelovigen in eigen kring aanhangen én met de eenzijdige manier waarop criticasters de islam portretteren.

De frustratie dat het beeld van de islam bij velen wordt bepaald door een een kleine groep fanatici, kan ik mij levendig voorstellen. Als christen moet ik er ook niet aan denken dat anderen bij mijn geloof vooral zouden denken aan activisten die abortusklinieken aanvallen, ouders die hun kinderen weigeren in te enten of predikers die homo’s de hel in wensen. Het kunnen inderdaad een paar doorgeslagen types zijn die het verpesten voor al die andere goedwillende gelovigen. Maar ik geloof niet dat de oplossing dan is om je eigen veilige hoekje met gelijkgezinden te claimen en vervolgens te doen alsof je je geloof daarmee hebt kunnen terug eisen.

Er zit een merkwaardige spanning in de manier waarop in de petitie van Dibi en collega’s tegen geloof wordt aangekeken. Aan de ene kant heeft het een duidelijke collectieve boodschap: wij gematigden nemen gezamenlijk het roer weer over en bevrijden het geloof uit dogma’s, fatwa’s en verzetten ons tegen extremisme. Maar het eindigt met een uitgesproken individualistische toonzetting, waarin het eigen denken en het eigen geweten voorop staat. Wat blijft er in die interpretatie over van het gezamenlijk beleven van het geloof, in het samen opstellen en navolgen van leefregels? Want wie het geloof terugeist van de radicalen, moet daar tegenover wel een eigen verhaal hebben: welke ideeën en opvattingen binden de ‘redelijke moslims uit alle hoeken van de wereld’? Er moet iets zijn wat uitstijgt boven de individuele beleving van dat geloof.

Daar zit het moeizame van geloven, daar wringt, schuurt en bijt het. Want net zo min als ik kan ontkennen dat gekke activisten en dwaze predikers een beroep doen op dezelfde God in wie ik geloof, kunnen de ‘redelijke moslims’ om de pijnlijke constatering heen dat de kapers van 11 september dat deden met een beroep op Allah. Er zitten grenzen aan de mate waarin we onze eigen God en onze eigen godsdienst naar onze smaak kunnen modelleren. We zullen in onderlinge confrontatie en discussie de vraag moeten beantwoorden hoe het toch kan dat we terwijl we het allemaal over God of Allah hebben, daar in ons denken en handelen zo verschillend invulling aan geven.

Die discussie is moeilijk, omdat het betekent dat je niet als ‘redelijke’ christen of moslim kunt zeggen: zij hebben het niet begrepen en onze manier van geloven is de enige die klopt. Dat is dezelfde morele of ideologische superioriteit die – terecht – juist de fanatici en de criticasters wordt verweten. Zoals het zwarte schaap dat ondanks alles familie van je blijft, zullen we moeten accepteren dat anderen die op zo’n fundamenteel andere – en vaak in jouw ogen verwerpelijke – manier geloven van dezelfde gemeenschap deel uitmaken.