Dialoog en keuze gaan prima samen

Het referendum wordt te snel en te makkelijk afgeschreven en ingeruild voor deliberatieve democratie. Ze zouden niet als tegengesteld, maar juist als complementair gezien moeten worden.

Met Brexit en Oekraïne nog vers in het geheugen, staat het referendum er bij velen niet zo goed op. Ook de vice-voorzitter van de Raad van State sprak waarschuwende woorden over het referendum in het Jaarverslag 2016. GroenLinks schrapte het referendum uit het verkiezingsprogramma en pleit nu in plaats daarvan voor deliberatieve democratie, waarbij “…inwinnen van informatie, uitwisseling van argumenten, tijd voor overleg en een gezamenlijke zoektocht naar oplossingen en posities centraal [staan].”

Bij een symposium van Hellingproef (het jong wetenschappelijk bureau van GroenLinks) mocht ik een paar weken terug een inleiding houden over dit thema. Mijn voornaamste punt was dat het zo jammer is dat deliberatieve democratie als het alternatief voor referenda is opgevoerd, terwijl ze elkaar zo mooi zouden kunnen aanvullen. Elk kan mooi de nadelen van de ander ondervangen.

Het grootste bezwaar dat door de tegenstanders wordt ingebracht tegen referenda is dat het ingewikkelde kwesties reduceert tot een keuze tussen ja en nee, tussen A en B. Dat klopt voor een groot deel van de referenda. Naast het al genoemde Oekraïnereferendum gold dat ook voor het Grondwetreferendum in 2005. De klacht bij deze referenda was ook dat door de beide kampen veel onwaarheden werden verkondigd of selectieve informatie werd verstrekt. In Utrecht hadden de inwoners in 2007 bij het burgemeestersreferendum de keuze uit twee PvdA-kandidaten. De klacht daar was dat er geen serieuze keuze werd voorgelegd en de opkomst (9%) was er dan ook naar.

Het zegt veel over de gebrekkige referendumtraditie dat regelmatig dit soort voorbeelden uit de oude doos voorbijkomen. Bovendien hoeft een referendum zich helemaal niet tot twee keuzes te beperken. Er zijn diverse internationale voorbeelden (en niet alleen referendumland bij uitstek Zwitserland) waar drie, vier of vijf keuzes voorlagen. Er zijn al even veel intelligente stemmethodes om tot een keuze te komen bij meer dan twee opties.

Het uitbreiden van de keuzemogelijkheden komt in elk geval tegemoet aan de bezwaren tegen een dichotome keuze. Een serieuzer probleem vind ik eerlijk gezegd dat er vaak van een ontzettend armoedig publiek debat sprake is, waarin vooral slecht onderbouwde oneliners de wereld in worden geslingerd (overigens mede ingegeven door de kampvorming die veel van de huidige referenda met zich meebrengen). Dit is waar de dialoog, het uitwisselen van informatie en argumenten en het zoeken naar gezamenlijkheid, die deliberatieve democratie kenmerken, een duidelijke meerwaarde hebben.

Een belangrijk nadeel van deliberatieve democratie is dat het zich tot een relatief kleine groep beperkt en daarmee naar binnen gekeerd kan zijn. Deliberatieve fora willen nog wel eens de verbinding met zowel de politiek als met de samenleving kwijtraken. Bovendien ligt de nadruk sterk op taal en spreken en voelt lang niet iedereen zich daar prettig bij. Vaak wordt gewerkt met loting om deelnemers te selecteren en ook dat levert een bias op in de deelnemers (man, ouder, hoger opgeleid, autochtoon). De uitkomsten van deliberatieve processen verdienen dus een ‘reality check’ in de vorm van een stemming om te kijken in hoeverre ze op breder draagvlak kunnen rekenen.

Daarom lijkt mij de combinatie van deliberatieve democratie en referendum zo mooi. Dat is bepaald geen originele gedachte: eind jaren ’80 introduceerde James Fishkin deliberative polling, waarin de mening van een representatieve groep uit de bevolking wordt gepeild en dezelfde groep na een intensief proces van dialoog en informatie door experts nogmaals wordt gepeild. Deze aanpak wordt nog steeds regelmatig toegepast en het is precies wat ook bij toekomstige referenda is aan te bevelen. Het biedt de mogelijkheid inhoudelijk de diepte in te gaan en expertise in te schakelen voor alle mogelijke opties en tegelijk aan het eind wel een knoop door te hakken.

Eén gedachte over “Dialoog en keuze gaan prima samen”

  1. Absolutely NEW update of SEO/SMM software “XRumer 16.0 + XEvil 3.0”:
    captcha regignizing of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another categories of captchas,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 with all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other software.

    Interested? There are a lot of impessive videos about XEvil in YouTube.
    Good luck!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*