Political Song XXVI: Ludwig van Beethoven – Ode an die Freude (1824)

Een paar weken geleden mocht ik bij BNR iets zeggen over de vraag waarom Europa toch maar niet populair wil worden. Terwijl het objectief een doorslaand succes is: al tientallen jaren democratie en geen oorlog, ongekende welvaart en groei, vrij verkeer en een gezamenlijke munt die op vakantie gaan en zaken doen zo veel makkelijker maakt. Wat Europa wel mist, zeker in tijden waarin er zo’n grote behoefte  aan bestaat, is een herkenbare en aansprekende leider. Wat Europa ook mist, zijn dappere nationale politici die het belang en de onvermijdelijkheid van Europese samenwerking met verve durven verdedigen.

In plaats daarvan wordt ook ons land geplaagd door bange leiders, die met een vals nationalistisch beroep op onze identiteit en onze portemonnee de broodnodige integratie vooral tegenwerken. Dieptepunt daarvan vond ik een aantal jaren geleden de kleinburgerlijke inzet van de Nederlandse regering – na het Grondwetreferendum – om het Europese volkslied de nek om te draaien. Een belediging voor de schitterende muziek die Beethoven, al geheel doof, begin 19e eeuw schreef. Het zou zijn laatste symfonie worden, net zoals Schubert, Bruckner en Dvorak niet verder kwamen dan negen (een groot schrikbeeld voor Mahler, die om het lot te slim af te zijn eerst aan zijn 10e symfonie begon). De tekst is van de beroemde dichter Friedrich von Schiller:

Freude, schöner Götterfunken,
Tochter aus Elysium,
Wir betreten feuertrunken,
Himmliche, dein Heiligtum!
Deine Zauber binden wieder,
Was die Mode streng geteilt;
Alle Menschen werden Brüder,
Wo dein sanfter Flügel weilt.

De ‘Ode aan de vreugde’ werd al in 1972 door de Raad van Europa als volkslied gekozen, wat in 1985 door de leiders van de Europese Gemeenschap werd bevestigd. Bij de hereniging van de beide Duitslanden in 1989 klonk de 9e als bezegeling, onder leiding van Leonard Bernstein. Deze markante dirigent – gestorven in 1990, ik heb hem helaas nooit live gezien – voelde een sterke verbondenheid met Beethoven (zoals ook te zien in de ontroerende documentaire Reaching for the Note) en daarom koos ik als 26e political song ook voor een opname met Bernstein:

Ode an die Freude – Beethoven/Bernstein