Maar dan is het geen plagiaat

Het ergste geval van plagiaat dat ik als docent ooit meemaakte, was een paper van een student dat integraal was overgenomen uit een wetenschappelijk tijdschrift en waarin alleen maar ‘we’ door ‘I’ en ‘our’ door ‘my’ was vervangen. Het was nog de tijd van voor de plagiaatsoftware, dus je moest vooral op je instinct afgaan en slim stukken tekst googlen. Inmiddels zijn studenten er helemaal aan gewend dat hun papers en scripties op plagiaat worden gecheckt en is het eerder dommigheid of slordigheid wanneer iets te royaal van andermans werk gebruikt wordt gemaakt.

Chris Christie, die ooit in één nacht van Trump-basher in Trump-bewonderaar veranderde, verdedigde gisteren Melania Trump nadat zij door alle mogelijke (sociale) media te kijk was gezet als plagiator. Niet alleen droeg hij verder bij aan de verwarring over wie nu eigenlijk de speech had geschreven, ook gaf hij een interessante uitleg over wat eigenlijk telt als plagiaat:

I know her. There is no way Melania Trump was plagiarizing Michelle Obama’s speech. (…) If you are looking at plagiarism, and I remember it from back in school, you know, you are talking about much broader than what we saw last night.

Elders beklaagde hij zich over al het gedoe over hoogstens 7% van de speech, terwijl het over die andere 93% zou moeten gaan.

Het grappige is dat plagiaatsoftware (zoals Ephorus dat we bij onze opleiding gebruiken) inderdaad werkt met een percentage overlap met andere teksten en meestal ga je pas vanaf 10% preciezer kijken wat en hoe er is geciteerd. Maar eigenlijk doet het percentage er niet toe. Als die 7% vrijwel integraal van iemand anders is overgenomen, zonder dat de bron wordt genoemd, is dat plagiaat. De essentie is namelijk dat je doet alsof het jouw ideeën zijn, terwijl je weet dat ze van iemand anders zijn. Ik hoop maar dat Chris Christie’s herinnering aan hoe het bij hem op school ging enigszins vertroebeld is.

Plagiaat is in essentie diefstal en door de focus op de 7% zeg je eigenlijk dat je bij het inbreken alleen maar wat muntgeld hebt meegenomen, maar de televisie en de laptop hebt laten staan. De nadruk op het percentage is ook misleidend, omdat het in een politieke speech om een paar woorden of zinnen kan gaan die blijven hangen, die indruk maken. Misschien is die andere 93% grotendeels ongemerkt voorbij gegaan en kwam de menselijke en warme kant van Melania (en indirect Donald) Trump juist wel door haar nadruk op wat zij (lees: Michelle Obama) in haar opvoeding aan waarden heeft meegekregen en doorgegeven.

Voorlopig is echtgenoot en presidentskandidaat Donald Trump vooral goed in zelfplagiaat, in diverse varianten van ‘win, win, win’ en ‘make America great again’. Maar hoe mooi zou het zijn wanneer Trump het voorbeeld van Melania volgt en vanaf nu wat vaker de mooie woorden van Barack Obama zou gebruiken. En voordat ik zelf van plagiaat word beschuldigd: deze suggestie heb ik te danken aan The Daily Show’s Trevor Noah

Dromen, doen, maar ook blijven denken

Met de aanbieding van ons boek G1000. Ervaringen met burgertoppen aan minister Plasterk kwam er een (voorlopig) einde aan het onderzoek. De G1000-karavaan trekt intussen verder, maar zonder dat wij er met onze Amsterdamse, Leidse en Utrechtse nieuwsgierige neuzen bovenop zitten. Wat zijn we intussen te weten gekomen?

De G1000 is in drie opzichten anders dan zowel de vertegenwoordigende democratie (gemeenteraad, college) als de klassieke vormen van burgerbetrokkenheid (hoorzittingen, inspraak, wijkavonden). Ten eerste vanwege de loting van deelnemers, waardoor iedereen een gelijke kans heeft om mee te doen. Ten tweede door de open agenda, wat betekent dat de deelnemers ter plekke bepalen waar het die dag over zal gaan. Ten derde door de dialoog, waarbij gezocht wordt naar verbinding en wat je gemeenschappelijk hebt met de andere deelnemers.

In ons onderzoek constateren we dat het beoogde doel van loting, namelijk meer diversiteit, tot nu toe niet is gerealiseerd. Dat is geen reden om het hele idee overboord te zetten, maar er zijn aanvullende maatregelen nodig om een diverser gezelschap te krijgen. Het resultaat van de open agenda is dat de thema’s die uiteindelijk worden gekozen (top-10) doorgaans wat abstract zijn en bovendien, niet los te zien van het gebrek aan diversiteit, dat er een zekere bias zit in die thema’s. Wel: ontmoeting, samen doen, sociale cohesie, duurzame energie, maar niet: economie, werkgelegenheid, onderwijs, integratie en thema’s als veiligheid en zorg maar in beperkte mate. Het meest geslaagde element is de dialoog: we zien dat de deelnemers zich vrij voelen om te zeggen wat ze willen en ook de bijdragen van anderen waarderen.

In zijn reactie bij de aanbieding van het boek ging Plasterk ook op dit laatste element in. En ik ben het erg met hem eens dat de dialoog het meest waardevolle aspect is van de G1000. Dit heeft de meeste potentie om het debat dat kenmerkend is voor de vertegenwoordigende democratie aan te vullen of te vervangen. Bovendien is dialoog cruciaal, of de G1000 zich nu in de richting van een burgertop (de samenleving in actie) of van een burgerraad (opdracht aan de politiek) gaat ontwikkelen.

Het was een boeiende ervaring om ruim een jaar onderzoek te doen naar de G1000. Het vroeg om het nodige omgevingsbewustzijn, omdat er bij de G1000 veel gelovigen en veel sceptici zijn, met weinig tussensmaken. Ik troost me maar met de gedachte dat ik zowel voor optimist als pessimist en zowel voor naïef als verzuurd ben uitgemaakt. Dan heb je het waarschijnlijk niet verkeerd gedaan.

De paasboodschap van Halbe Zijlstra

Geruststellend nieuws van de HEMA: alle 100.000 paaseitjes zijn gevonden. De paasactie, met een gedekte paastafel waarop en -omheen de eitjes waren verstopt, was dus een succes. Wie er meer over wil weten, kan alle 16 smaken paaseitjes bekijken, de HEMA paasfilm bekijken of zich oriënteren op de rest van de paascollectie.

Halbe Zijlstra heeft zich dus opgewonden om niets. Na de borstvergrotingen en ooglidcorrecties een volgende uitglijder van de zelfbenoemde bewaker van de Nederlandse cultuur. En eigenlijk had Halbe dit kunnen weten, want ruim voor het interview in NRC waren Voor Nederland, de PVV en GeenStijl al gevallen over de eitjes en had de HEMA dit al lang rechtgezet.

Des te komischer om te zien welke enorme betekenis Halbe toeschrijft aan Pasen:

Als de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam afscheid neemt van Pasen, dat onderdeel uitmaakt van onze maatschappij, dan glijden we langzaam af.

Mooi dat Halbe weet waar de afkorting HEMA voor staat en hoe prachtig, dat Hollandsche met ch. Maar waarom maakt Pasen deel uit van onze maatschappij? Is dit zo’n vage verwijzing naar de joods-christelijke cultuur die Halbe, als het hem uitkomt, graag van stal haalt? Dat kan toch haast niet, want vrijwel niemand weet überhaupt wat de betekenis is van het Paasfeest. Pasen, dat is meer het kleine zusje van Kerst: lekker met elkaar eten, maar dan zonder cadeaus. En waar velen in december uit gewoonte of voor de vorm nog naar de nachtmis of Kerstnachtdienst gaan, zitten de kerken met Goede Vrijdag of Stille Zaterdag nou niet echt vol. Of gaat het Halbe om de Tweede Paasdag, ook wel woonboulevardmaandag genoemd, waarop de ene helft van Nederland vrij is om de andere helft van Nederland een mooie omzet te bezorgen?

Nee, Halbe blijkt een diepere boodschap te hebben: we zijn te tolerant geworden voor intolerantie. En wie zijn er intolerant? Uiteraard de moslims, die maar niks moeten hebben van ons prachtige Paasfeest met bijbehorende eitjes. De HEMA is blijkbaar gezwicht voor de druk van de moslims.

Er is echt geen moslim die blij wordt als je de naam van die eitjes verandert. Je kunt hiervan zeggen: kleine zaak. Maar als je eenmaal op die zeephelling zit, ga je maar één kant op: naar beneden.

Overigens zou ik denken dat een VVD’er het toch zou moeten toejuichen wanneer een ondernemer zijn aanbod diverser maakt om meer klanten te trekken? Paaseitjes voor de tolerante klanten en verstopeitjes voor de intolerante klanten. Pak aan je winst. Halbe past hier een klassieker toe: het glijdende-schaal-argument, beeldend verwoord in de vorm van een zeephelling. Het begint met verstopeitjes en het eindigt bij de invoering van de sharia.

Pasen en Pinksteren hóren bij Nederland. Dat vind ik, ook al ben ik zelf niet religieus. Als je daar aanstoot aan neemt, dan ben je toch intolerant?

Oh wacht even, ook Pinksteren hoort bij Nederland (en vermoedelijk Kerst ook, al wordt dat hier niet genoemd). Blijkbaar is het niet nodig om uit te leggen waarom, maar vindt Halbe het wel belangrijk om te benadrukken dat dat niet komt omdat hij zelf religieus is. Maar vooral de afsluiter is bijzonder: wie nemen er volgens hem aanstoot aan Pinksteren? Bij Pasen waren het de moslims die geen paaseitjes willen, maar waar zijn de moslims dan precies tegen bij Pinksteren? Want wat viert ‘de Nederlander’ dan precies met Pinksteren, welke tradities en symbolen horen daarbij? Of beter gezegd: wie doet überhaupt aan Pinksteren? Nog meer dan bij Pasen heeft vrijwel niemand een idee wat de christelijke betekenis van Pinksteren is en levert het vooral een extra vrije dag op.

Als christen zit ik niet op types als Halbe Zijlstra te wachten die met oneigenlijke argumenten en dommige populistische retoriek Pasen en Pinksteren zeggen te beschermen en als Nederlandse traditie verkopen. Als eenvoudige beschouwer vanaf de zijlijn (met wel een linkse inslag) kan ik alleen maar grinniken om de enorme heisa die om een paar eitjes wordt gemaakt.

Dat mag best worden gezegd

Een beroemd voorbeeld uit de statistiekboekjes gaat over het verband tussen de omvang van de ooievaarpopulatie en het aantal geboorten in een streek in Duitsland. Zie je wel, zeiden de mensen die nog geloven dat kinderen door de ooievaar worden afgeleverd, veel ooievaars betekent veel geboorten, weinig ooievaars betekent weinig geboorten. We noemen dit in de statistiek een positief verband: als x toeneemt, neemt y toe; neemt x af, dan neemt ook y af. Wat bleek echter? In deze streek woonden ook beduidend meer jonge mensen in de vruchtbare leeftijd, relatief veel katholieken bij wie voortplanting door meneer pastoor werd aangemoedigd en bovendien was het een streek met veel weilanden en sloten, ideaal voor ooievaars. En zo nog wat meer factoren die zowel het aantal ooievaars als het aantal baby’s een boost gaven.

Kortom, als je al die andere factoren meenam, bleek het verband een schijnverband te zijn. Je neemt een aantal andere mogelijke verklaringen mee in het model en ooievaars en baby’s hebben toch niet zo direct met elkaar te maken. Ik moest hieraan denken bij de herkansing die Sywert van Lienden gisteren kreeg in De Wereld Draait Door in gesprek met migratiedeskundige Leo Lucassen. Aanvankelijk had hij berouw getoond over het ‘verwisselen van twee tabellen’ (het ging overigens over wel iets meer dan dat…), maar aan het eind moest het punt toch even gemaakt worden dat allochtonen oververtegenwoordigd zijn zowel bij de algemene misdaadcijfers als bij de zedendelicten. In zijn ogen zat Lucassen zo veel te corrigeren dat het probleem werd weggeredeneerd.

Was dit nu serieus een pleidooi om factoren die er wél toe doen, zoals opleidingsniveau, werkloosheid, gezinssituatie, leeftijd e.d. niet mee te wegen, simpelweg omdat je het punt wilt maken dat allochtonen oververtegenwoordigd zijn? Omdat zogenaamd dat debat in de politiek correcte media niet gevoerd mag worden? Het interessante is namelijk dat zelf als je corrigeert voor die andere factoren, het verband (anders dan bij de ooievaars en de baby’s) overeind blijft. Dat is dus niet wegredeneren, maar in de juiste proporties bekijken. Als student politicologie aan de UvA had Sywert dat toch wel in de colleges van Tom van der Meer moeten hebben geleerd.

Geredeneerd vanuit: wat zou je er als overheid of als samenleving aan kunnen doen, zijn bovendien die andere factoren veel relevanter. Van een Antilliaan maak je niet zomaar een Indonesiër, van een moslim geen atheïst. Aan gebrekkige opleiding, werkloosheid, verslaving, groepsdruk, etc. valt daarentegen wel iets te doen. Zoals de onderzoekers die Van Lienden aanhaalde zelf aangeven, is voor criminaliteit en zeker ook voor zedendelicten geen unieke, alles verklarende factor aan te wijzen.

Ik heb als eenvoudige krantenlezer en journaalkijker trouwens bepaald niet het idee dat cijfers over de oververtegenwoordiging van allochtonen op de verkeerde lijstjes worden weggemoffeld. Ik denk dan alleen al aan de tientallen keren dat ik de term Mocromaffia voorbij heb horen komen of de ruim bemeten zendtijd voor de Wilderianen in en buiten het parlement. Het benoemen van deze feiten lijkt mij dan ook niet het probleem. Veeleer is het de consequentie die eraan wordt verbonden. Ofwel het fatalisme dat het ‘nu eenmaal in de islamitische/Oost-Europese/Antilliaanse/Noord-Afrikaanse cultuur zit’ (haal door wat niet van toepassing is) of het machisme dat die en die moeten ophoepelen naar hun ‘eigen’ land of de grenzen voor die en die dicht moeten.

Wegkijken, wegsturen of weghouden, het lost niks op. Mij lijkt dus de uitdaging om, met kennis van zaken en gevoel voor proporties, nu eens echt tot de kern van het probleem door te dringen. Dan zou het helpen als DWDD een beetje mee wil werken door wat vaker deskundigen in plaats van zelfbenoemde opiniemakers en columnisten uit te nodigen. Die zijn ook nog eens een stuk goedkoper. Bij voorbaat dank.

Bibberende en buigende bestuurders

Uiteraard zorgt de grote toestroom van vluchtelingen voor een onverwacht sterke dynamiek. Omgaan met grote groepen boze en bij vlagen agressieve burgers is bepaald niet makkelijk. Daar staat tegenover dat gemeenten ernstig hebben verzaakt bij de huisvesting van statushouders, waardoor de doorstroming uit asielzoekerscentra stokt. En de burgeroorlog in Syrië is niet vorige week begonnen.

Voor mij staat de moeizame manier waarop veel bestuurders omgaan met het protest tegen de vestiging van een AZC of noodopvang symbool voor een algemener gebrek aan bestuurlijke handigheid of sensitiviteit. Ten eerste valt op dat de communicatie gebrekkig en laat is, terwijl er toch zoveel mogelijkheden ter beschikking staan: van de ouderwetse brief in de bus tot en met de gemeentelijke website en social media. Ten tweede dat inwoners laat in het proces worden betrokken, maar wel de suggestie wordt gewekt dat er nog volop inspraak en invloed mogelijk is. Ofwel je doet het tijdig en trekt je echt iets aan van wat door inwoners naar voren gebracht, of je doet het niet en legt uit waarom.Ten derde in de aanpak van de inspraakavond, discussiebijeenkomst of hoe het ook mag heten: een klassieke frontale opstelling, met een podium vooraan, stoelen in theateropstelling en microfoons in het middenpad. Ten vierde in het gebrek aan lef om impopulaire besluiten positief uit te leggen en knopen door te hakken, maar in plaats daarvan te doen alsof het je allemaal overkomt of de schuld op anderen te schuiven.

Dit klinkt misschien als makkelijke kritiek vanaf de zijlijn. Zo is het nadrukkelijk niet bedoeld. Ik weet heel goed hoe ingewikkeld veel kwesties in het lokale bestuur zijn, zeker met alle extra verantwoordelijkheden die gemeenten de laatste jaren hebben gekregen. Het komt echter voort uit zorg over het groeiende wantrouwen van inwoners aan de ene kant en de steeds hogere omloopsnelheid van raadsleden en wethouders aan de andere kant.

Als zowel burgers als politici afhaken, is dat een serieus risico voor de kwaliteit en toekomst van de lokale democratie. Terwijl dit bij uitstek de plek zou moeten zijn waar verbinding en ontmoeting tot stand komen. Het is ook de plek om te experimenteren met democratische vernieuwing en minder hiërarchische verhoudingen tussen burger en overheid. Juist dat dreigt verloren te gaan door onrust, hectiek en terugtrekkende bewegingen aan beide kanten.

Loting als nieuw democratisch geloof

Afgelopen donderdag hield voormalig Kamervoorzitter Gerdi Verbeet de derde aflevering van de Paushuizelezing. Deze lezing wordt georganiseerd door de provincie Utrecht en gehouden, de naam zegt het al, in het Paushuize (genoemd naar de enige Nederlandse paus die we ooit hadden, Adrianus VI).

In de aankondiging van de lezing had Verbeet laten weten dat zij met nieuwe en spannende ideeën zou komen voor democratische vernieuwing en op de avond zelf stelde zij dat er een Deltaplan voor de democratie moet komen. De invulling van het Deltaplan bleef nogal abstract en dat gold, nog problematischer wat mij betreft, ook voor de diagnose – wat is er nu mis met de democratie? – en de urgentie – waarom moet er nu iets gebeuren?

Gezien het onderzoek dat we vanuit Utrecht samen doen met collega’s van de Universiteit Leiden en de Vrije Universiteit Amsterdam, was ik met name benieuwd naar wat Verbeet zou zeggen over de G1000 en andere burgertoppen en dan in het bijzonder over loting. Sinds het boek Tegen Verkiezingen van David van Reybrouck heeft het idee postgevat  dat loten een betere en democratischere manier zou zijn om burgers zeggenschap te geven dan verkiezingen. Er is een groep van ‘gelovigen’ ontstaan die, niet gehinderd door al te veel kennis van hoe G1000’s en lotingen feitelijk werken, overal pleidooien houden voor deze democratische vernieuwing. De Paushuizelezing liet zien dat ook Verbeet tot deze groep mag worden gerekend.

Wat we uit onderzoek in binnen- en buitenland weten, zou echter tot enige terughoudendheid moeten leiden. Dat in de praktijk een G1000 nergens daadwerkelijk 1000 deelnemers heeft gehaald (maar ergens tussen de 250 en 600) is daarbij nog het minste probleem. 1000 is meer een symbolisch getal dan een noodzaak. Maar dat de diversiteit van deelnemers bij alle tot nu toe gehouden G1000’s ondanks loting gering is, zet wel aan het denken. De praktijk leert namelijk dat de G1000’s worden bevolkt door autochtone hoogopgeleiden boven de 50. Het probleem is dat loting als zodanig het gebrek aan diversiteit niet oplost: van de vele duizenden die worden ingeloot, geeft zo’n 95% geen gehoor aan de uitnodiging. Wie zich (terecht) zorgen maakt over dalende opkomstcijfers bij gemeenteraadsverkiezingen, zou dit getal eens tot zich door moeten laten dringen.

Te makkelijk en te snel wordt beweerd dat loting dé oplossing is om de democratische vermoeidheid tegen te gaan en mensen te enthousiasmeren en activeren. De werkelijkheid is heel wat weerbarstiger. Hiermee is niet gezegd dat loting geen goed middel kan zijn om een veelkleuriger gezelschap aan tafel te krijgen. Maar dan is het wel belangrijk om 1) duidelijker te maken wat het belang van de de deelnemer is om zijn of haar vrije dag(en) op te offeren en 2) tegenover deelname een passende vergoeding te zetten. Het is bovendien nodig om loting aan te vullen met andere methoden van directe werving, bijvoorbeeld via maatschappelijke organisaties en social media.

Geheim, vertrouwelijk en stiekem

Eind 2010 zat ik in de vertrouwenscommissie die de nieuwe Commissaris van de Koningin van Noord-Holland moest gaan selecteren. De procedure was met de nodige geheimzinnigheid omgeven. Zo kregen alle leden van de commissie een usb-stick met gebruikersnaam en wachtwoord en kregen we pas kort voor de gesprekken te horen waar die zouden plaatsvinden. Uiteraard moesten de namen van de kandidaten strikt geheim blijven en hoewel het een vereiste is dat je met een voordracht van twee kandidaten komt, wordt uiteindelijk alleen de naam van de nummer 1 openbaar gemaakt. Ook mag niet bekend worden hoe de stemverhouding in Provinciale Staten was bij de keuze voor een nieuwe CdK.

Verder hadden we in het dagelijkse Statenwerk regelmatig stukken met het stempel geheim –  met de bijbehorende verzegelde envelop die het geheime karakter nog eens bevestigde. Heel soms werd ook de term vertrouwelijk gebruikt, maar dat schijnt juridisch minder sterk te zijn. Voor die geheimhouding waren twee soorten redenen: het ging over personen of het zou een onderhandelingspositie kunnen schaden. Dat laatste kon zowel de provincie als maatschappelijke/private partijen betreffen. Eens in de zoveel tijd moest geheimhouding van bepaalde stukken in de Staten bevestigd worden en dat leverde vaak een interessante discussie op waarom het nog nodig was iets geheim te houden.

Mijn ervaring is dat er vaak goede argumenten voor die geheimhouding waren, maar dat het soms ook wel politiek handig uitkwam voor een gedeputeerde om iets nog even geheim te houden of een stuk het stempel geheim mee te geven. Ik moest daaraan denken bij al het geheime gedoe in de commissie-Stiekem. Toegegeven, er is verschil tussen de provinciale geheimen waar ik mee te maken had en de staatsgeheimen waar het nu over gaat (alhoewel, zo groot was het geheim nu ook weer niet waarover door één of meer van de Haagse fractievoorzitters is gelekt). Maar het mechanisme om verantwoording te ontlopen, of in elk geval aan lastige vragen te ontkomen, is kwalijk. Geheimhouding als politieke vluchtheuvel.

Ik verwacht niet dat de ‘dader’ gevonden gaat worden of dat er politieke consequenties gaan volgen voor de fractievoorzitter die met de NRC heeft gesproken. Maar het zou wel een waardevolle uitkomst van deze affaire zijn wanneer over wat stiekem, vertrouwelijk of geheim moet zijn, fundamenteler wordt nagedacht en het debat vaker met open vizier op de plek waar het thuishoort kan worden gevoerd.